Autorka: Anna Wiktorska
Ośrodek Informacji Patentowej i Normalizacyjnej
W momencie powstania Biblioteki Głównej ZUT w Szczecinie Ośrodek Informacji Patentowej i Normalizacyjnej (OIPiN) działał w ramach europejskiej sieci ośrodków PATLIB zajmując się doradztwem i prowadzeniem szkoleń w zakresie ochrony własności przemysłowej. Udostępniał dokumentację patentową (opisy patentowe, opisy użytkowe, wzory zdobnicze i przemysłowe) i pomagał w wyszukiwaniu dokumentów patentowych w dostępnych bazach internetowych. Obecnie liczba polskich dokumentów patentowych sięga 187 057 egzemplarzy.
Ośrodek Informacji Patentowej i Normalizacyjnej odgrywa kluczową rolę w rozpowszechnianiu informacji normalizacyjnej. Od momentu nawiązania współpracy z Polskim Komitetem Normalizacyjnym OIPiN prowadzi obsługę użytkowników w zakresie informacji normalizacyjnej, dotyczącej powiązań norm krajowych z normami międzynarodowymi i europejskimi, jak również na zamówienie przygotowuje wykazy norm dostosowane do określonego tematu. Zbiór norm obejmuje 31 797 egz. Polskich Norm na nośniku papierowym oraz około 30 tysięcy aktualnych Polskich Norm w wersji elektronicznej. Dodatkowo w skład kolekcji wchodzi 7 010 egzemplarzy archiwalnych norm branżowych.
Polski Komitet Normalizacyjny (PKN), wdrażając plan edukacji w zakresie normalizacji, ustanowił nowe reguły współpracy ze szkołami wyższymi, mające na celu zwiększenie świadomości na temat normalizacji. W styczniu 2011 roku, na mocy podpisanej umowy dwustronnej, PKN bezpłatnie przekazuje do Biblioteki Głównej ZUT zbiór aktualnych Polskich Norm i dokumenty normalizacyjne z nowym znakiem wodnym w formie elektronicznej (pliki w formacie PDF). Jednocześnie stawia dwa podstawowe wymogi – wdrożenie systemu zarządzania bezpieczeństwem informacji zgodnie z wymaganiami normy PN-ISO/IEC:2002 oraz wprowadzenie do programu studiów przedmiotu „Normalizacja”.
We wrześniu 2011 roku OIPiN został przeniesiony do nowego budynku Biblioteki Głównej. Nowe pomieszczenie wymagało przeprowadzenia selekcji zbiorów patentowych i normalizacyjnych. Po ich uporządkowaniu w nowym lokalu ograniczono zasoby na nośniku papierowym do niezbędnego minimum. Podejście to było uzasadnione z uwagi na fakt, iż coraz większa część zbiorów – przede wszystkim opisy patentowe, a teraz Polskie Normy – dostępna jest w wersji elektronicznej. Zbiory patentowe i pomocnicza literatura normalizacyjna w przeważającej części trafiły do podręcznego magazynu. Dzięki temu zyskaliśmy przestrzeń na sześć stanowisk komputerowych – 4 umożliwiały dostęp do norm w wersji elektronicznej, pozostałe 2 (z dostępem do Internetu) służyły wyszukiwaniu dokumentów i korzystaniu z pozostałych źródeł informacji patentowej i normalizacyjnej. Do dyspozycji osób korzystających z norm na nośniku papierowym było 7 miejsc czytelniczych.
W celu ochrony informacji stanowiącej własność PKN wprowadzono autorski system dostępu do komputerów. OIPiN wdrożył, utrzymuje i doskonali System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji. Ze względu na wprowadzenie niezbędnych zabezpieczeń dostęp do zbioru norm elektronicznych jest możliwy wyłącznie na miejscu w Ośrodku, na terminalach komputerowych bez możliwości kopiowania i przesyłania plików oraz jakiegokolwiek zdalnego dostępu. W związku z nową umową z PKN na Uczelni wprowadzono do programu nauczania zajęcia z przedmiotu normalizacja na dwóch kierunkach: na Wydziale Inżynierii Mechanicznej i Mechatroniki oraz Wydziale Techniki Morskiej i Transportu. W grudniu 2011 roku w Ośrodku został przeprowadzony audyt Systemu Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji (SZBI), w związku z czym nastąpiło udoskonalenie bezpiecznego korzystania z norm w wersji elektronicznej.
W tamtym czasie liczba użytkowników poszukujących dokumentów normalizacyjnych przewyższała ilość osób zainteresowanych ochroną własności przemysłowej. Mimo to pracownice nieustannie dbały o wysoką jakość świadczonych usług, regularnie podnosząc swoje kwalifikacje w dziedzinie własności intelektualnej, biorąc udział w licznych konferencjach i szkoleniach organizowanych przez Urząd Patentowy RP i Europejski Urząd Patentowy.
Prowadzone były szkolenia ze studentami w celu omówienia zagadnień z zakresu własności przemysłowej i ogólnodostępnych patentowych baz danych. W 2016 roku, Ośrodek został wyróżniony przez Urząd Patentowy RP za profesjonalne podejście do realizowanych projektów, wysoką jakość usług oraz wzorową współpracę w ramach europejskiej sieci PATLIB.
W ramach zmiany struktury w 2018 roku Ośrodek Informacji Patentowej i Normalizacyjnej został połączony z Ośrodkiem Informacji Naukowej. Od tego momentu liczba pracowników Ośrodka Informacji Patentowej i Naukowej liczy 7 osób.
Aby usprawnić system pobierania norm elektronicznych, po konsultacjach z PKN, zdecydowano o wdrożeniu nowych technik i procedur w OIPiN. W 2022 roku PKN zobowiązał się do zapewnienia dostępu do treści Polskich Norm i dokumentów normalizacyjnych poprzez portal WIEDZA, z nowym znakiem wodnym. Elektroniczny dokument normalizacyjny do odczytu poprzez portal WIEDZA i możliwym wydrukiem fragmentów dostępny jest dla studentów ZUT i pracowników naukowych ZUT w Szczecinie.
W celu usprawnienia pracy w 2023 roku Ośrodek przeniósł się do pomieszczenia sąsiadującego z Ośrodkiem Informacji Naukowej i Patentowej.
Jednym z kluczowych zadań OIPiN jest promocja i szerzenie wiedzy z zakresu normalizacji i ochrony własności przemysłowej. W latach 2022-2023 realizowano projekt unijny składający się z dwóch etapów:
- szkolenie pracowników naukowych - Szkolenie w ramach POWR.03.05.00-00-Z205/18 "ZUT 4.0 - Kierunek: Przyszłość" Zarządzanie Informacją MODUŁ II: "Ochrona i zarządzanie własnością przemysłową” oraz „Źródła wiedzy normalizacyjnej i sposób jej wykorzystania",
- Projekt: ZUT 4.0 – Kierunek: Przyszłość – Cyfryzacja wybranych zajęć audytoryjnych dla studentów I i II stopnia na ZUT (Moduł II „Źródła wiedzy normalizacyjnej i sposób jej wykorzystania" (forma e-learning).
Udział w projekcie stanowił wyjątkową okazję, aby dotrzeć do szerokiego grona studentów i pracowników uczelni i podnieść ich kompetencje w tematyce patentowej i normalizacyjnej.
OIPiN, działający w ramach europejskich ośrodków PATLIB, współpracuje z Urzędem Patentowym RP (UPRP) i Europejskim Urzędem Patentowym (EPO). W czerwcu 2024 roku EPO ogłosił strategiczny plan rozwoju na lata 2025-2028. Plan ma na celu stworzenie bardziej zrównoważonej europejskiej organizacji patentowej oraz systemu patentowego, które będą wspierać innowacyjność, rozwój gospodarczy i konkurencyjność w Europie.
UPRP, wdrażając nową strategię rozwoju i funkcjonowania, ustanowił nowe zasady współpracy z Ośrodkami Informacji Patentowej mające na celu integrację biznesu z ośrodkami akademickimi. W lutym 2025 roku Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny w Szczecinie podpisał nową umowę z Urzędem Patentowym RP, w wyniku której Ośrodek Informacji Patentowej i Normalizacyjnej będzie działał na zasadzie ścisłej współpracy z Regionalnym Centrum Innowacji i Transferu Technologii i Działem Wynalazczości Ochrony Patentowej naszej uczelni w celu wspierania i łączenia naukowców z biznesem małych i średnich przedsiębiorstw. Zawiązana współpraca przyczyni się do lepszej ochrony praw własności intelektualnej oraz ich efektywnego wykorzystania w innowacyjnej gospodarce. Pozwoli to uczelni na przyciągnięcie osób zainteresowanych innowacjami z sektora prywatnego w celu rozpoczęcia współpracy opartej na innowacjach.
Pracownicy OIPiN w latach 2009 – 2025
Anna Wiktorska
Małgorzata Kępka
Aleksandra Wojsznis
Anna Narloch
Justyna Skrodzka
Natalia De Silva
Alicja Klich
Marta Piątek-Hnat
Patrycja Nita
