Działalność Biblioteki Głównej Zachodniopomorskiego Uniwersytetu Technologicznego w Szczecinie w latach 2015-2024 - Biblioteka Główna ZUT

Autorka: Anna Gryta

Tytułem wstępu

Biblioteka Główna Zachodniopomorskiego Uniwersytetu Technologicznego w Szczecinie powstała z połączenia bibliotek: Akademii Rolniczej w Szczecinie i Politechniki Szczecińskiej. Rozpoczęła działalność 1 stycznia 2009 r. na mocy Ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r., kiedy to Sejm Rzeczypospolitej Polskiej powołał Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny w Szczecinie (ZUT) z połączenia Akademii Rolniczej w Szczecinie i Politechniki Szczecińskiej.

Historia obu bibliotek tworzących Bibliotekę Główną ZUT oraz początkowe lata działalności biblioteki do roku 2015 zostały szczegółowo opisane w zeszycie jubileuszowym wydanym z okazji 60-lecia utworzenia Biblioteki Akademii Rolniczej w Szczecinie i Biblioteki Politechniki Szczecińskiej.

Kolejna dekada przyniosła szereg zmian w funkcjonowaniu biblioteki. Oprócz zmian organizacyjnych i technologicznych jednostka musiała zmierzyć się obsługą użytkowników w okresie pandemii. Znacznej redukcji uległa również liczba pracowników biblioteki, co wpłynęło na zmiany w organizacji pracy.

Struktura organizacyjna Biblioteki Głównej ZUT

W związku ze zmniejszająca się obsadą od 2018 r. struktura Biblioteki Głównej ZUT uległa większej centralizacji. Doszło do połączenia niektórych jednostek. Scalono Oddział Gromadzenia i Oddział Opracowania Zbiorów w jeden Oddział Gromadzenia i Opracowania Zbiorów. W jego skład weszły dodatkowo: Pracownia Zasobów Cyfrowych oraz Samodzielne stanowisko ds. gospodarki zbiorami, które zmieniło nazwę na Sekcję Gospodarki Zbiorami. Sekcja Wypożyczeń Międzybibliotecznych weszła w skład Oddziału Udostępniania Zbiorów. Oddział Informacji Naukowej zmienił nazwę na Oddział Informacji Naukowej i Patentowej. W jego skład weszły: Ośrodek Informacji i Dokumentacji Naukowej, Ośrodek Informacji Patentowej i Normalizacyjnej oraz od 2023 r. Sekcja ds. Otwartej Nauki. Powstało Samodzielne stanowisko ds. promocji i rozwoju naukowego biblioteki działające w ramach Sekcji Administracyjnej. Wszystkie biblioteki wydziałowe oraz międzywydziałowe tworzą obecnie jeden Oddział Bibliotek Specjalistycznych.

Zlikwidowana została Biblioteka Studium Kultury (2020 r.). W związku z podziałem Wydziału Budownictwa i Architektury (2020 r.) doszło do podziału biblioteki wydziałowej i funkcjonują obecnie: Biblioteka Wydziały Architektury oraz Biblioteka Wydziału Budownictwa i Inżynierii Środowiska.

Obecną strukturę organizacyjną przedstawiono na rys. 1.

 

Rys. 1. Struktura organizacyjna Biblioteki Głównej ZUT (Regulamin organizacyjny ZUT).

19 kwietnia 2023 r. decyzją Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego Biblioteka Główna ZUT została włączona do Ogólnokrajowej Sieci Bibliotecznej.

W grudniu 2023 r. uruchomiona została w budynku Biblioteki Głównej nowa sala komputerowa ze strefą chill out.

Biblioteka w liczbach

Pandemia  spowodowała przeniesienie działalności informacyjnej do strefy wirtualnej. Wzrosło znaczenie zasobów elektronicznych. Wprowadzono też zdalne nauczanie. Po pandemii nowe nawyki czytelnicze utrwaliły się i rejestrujemy coraz mniejszą liczbę odwiedzin osobistych oraz korzystania z tradycyjnych, drukowanych źródeł informacji. Znacząco wzrosło wykorzystanie źródeł dostępnych elektronicznie.

W tab. 1 zaprezentowano porównanie podstawowych wskaźników bibliotecznych w latach 2014 i 2024.

Tab. 1. Podstawowe wskaźniki biblioteczne
Źródło: opracowanie własne.

Udział w projektach i programach

W ostatniej dekadzie Biblioteka Główna ZUT zwiększyła znacznie aktywny udział w różnego rodzaju projektach. Przedstawia się to w kolejnych latach następująco:

1.     Projekt DUN (Działalność Upowszechniająca Naukę) – (2017 r.) zadanie: Udostępnienie w NUKAT informacji o pracach doktorskich byłej Akademii Rolniczej w Szczecinie, Politechniki Szczecińskiej oraz Zachodniopomorskiego Uniwersytetu Technologicznego w Szczecinie.

2.     Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój: „ZUT 2.0 – Nowoczesny Zintegrowany Uniwersytet” – (2018 r.), zadania:

a)    dopasowanie funkcjonowania ZUT do wprowadzanej polityki otwartego dostępu,

b)    wprowadzenie polityki otwartego dostępu – opracowanie polityki,

c)     utworzenie materiałów w ramach polityki otwartego dostępu,

d)    zakup dostępu do bazy Knovel,

e)    zakup dostępu do bazy ACM,

f)      instalacja i obsługa oprogramowania otwartego dostępu na serwerach ZUT (Repozytorium ZUT) - wspólnie z Uczelnianym Centrum Informatyki.

3.     Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój: „ZUT 4.0 – Kierunek: Przyszłość” – 2019 r., zadania:

a)    zakup sprzętu i oprogramowania do digitalizacji zasobów biblioteki, czytelni wydziałowych i Wydawnictwa ZUT,

b)    digitalizacja zasobów archiwaliów, szerokie rozpowszechnienie prac badawczych,

c)     wytworzenie procedur dostępu do Laboratorium Technik Cyfrowych,

d)    zajęcia z zarządzania informacją dla kadry dydaktycznej ZUT oraz kurs e-learningowy.

4.     Biblioteka Główna ZUT uczestniczy w kolejnych edycjach projektu BazTech. Ostatnie zadanie to: „Aktualizacja bazy danych BazTech” w projekcie „Baza danych o zawartości polskich czasopism technicznych BazTech edycja 2022–2024” w ramach programu „Społeczna odpowiedzialność nauki” moduł: Popularyzacja nauki i promocja sportu, ustanowionego komunikatem Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 3 lipca 2019 r.

5.     W Programie  Społeczna Odpowiedzialność Nauki II (2024 r.), biblioteka uzyskała dofinansowanie dla zadania: Digitalizacja i popularyzacja prac naukowych byłej Politechniki Szczecińskiej, Akademii Rolniczej oraz Wyższej Szkoły Rolniczej w Szczecinie (1958 -2008),

6.     W 2023 r. Biblioteka Główna ZUT włączyła się również w realizację programu „Perspektywy transkulturowe w sztuce i edukacji artystycznej (TPAAE)” realizowanego przez Akademię Sztuki w Szczecinie oraz Muzeum Narodowe w Szczecinie. W związku z tym  kilkukrotnie gościła przedstawicieli kenijskich uniwersytetów.

7.     W 2024 r. odwiedziły Bibliotekę Główną ZUT dwie bibliotekarki z TOBB University of Economics and Technology w Ankarze. Wizyta odbyła się w ramach programu ERASMUS+ Staff Training Mobility.

Nowe usługi

Proces transformacji cyfrowej oraz ograniczenia pandemiczne znacząco wpłynęły na funkcjonowanie bibliotek. Wychodząc naprzeciw oczekiwaniom użytkowników Biblioteka Główna ZUT poszerzyła działalność o możliwość:

-  skanowania na żądanie  materiałów bibliotecznych na profesjonalnych skanerach, które zostały zakupione do Pracowni Zasobów Cyfrowych w ramach projektu: POWR „ZUT 2.0 – Nowoczesny Zintegrowany Uniwersytet”,

  

Fot. 1a,1b, Nowoczesne skanery w pracowni zasobów cyfrowych.

- wypożyczania i zwrotu materiałów bibliotecznych za pomocą książkomatu (2022 r.),

Fot.2. Książkomat przed budynkiem Biblioteki Głównej ZUT.

 

- wydruku z wykorzystaniem mobilnych drukarek ZECCER (5 bibliotek wydziałowych).

W celu usprawnienia wyszukiwania norm od 2022 r. Ośrodek Informacji Patentowej i Normalizacyjnej udostępnia materiały normalizacyjne przez portal „Wiedza” Polskiego Komitetu Normalizacyjnego.

W związku z rozwojem otwartej nauki uruchomione zostało Repozytorium ZUT, w którym umieszczane są publikacje i inne materiały wytworzone przez naukowców, za wyjątkiem danych badawczych. Biblioteka Główna ZUT odpowiada za merytoryczną stronę funkcjonowania systemu.

Fot.3. Zrzut ekranu Repozytorium ZUT.

W 2022 r. ZUT podpisał umowę z Politechniką Gdańską, która umożliwia współtworzenie Repozytorium Danych Badawczych MOST Danych. Biblioteka Główna ZUT odpowiada za poprawność wprowadzanych datasetów od strony formalnej.

Nasza biblioteka rozwija  tematykę otwartej nauki poprzez szereg inicjatyw promujących otwarty dostęp oraz weryfikację planów zarządzania danymi badawczymi.

Biblioteka Główna uczestniczy w realizacji zadań wynikających z posiadania przez Uczelnię wyróżnienia „HR Excellence in Research”. Odpowiada za działania ciągłe w zakresie otwartej nauki.

W 2022 r. Biblioteka Główna rozpoczęła wydawanie własnego periodyku – „Newsletter – Biuletyn Informacyjny Biblioteki Głównej ZUT” w formie elektronicznej.

  

Fot.4. Okładki Newslettera Biblioteki Głównej ZUT w 2024 r.

Konferencje i seminaria

W ostatniej dekadzie Biblioteka Główna ZUT była organizatorem/współorganizatorem kilku konferencji i seminariów:

- w 2015 r. zorganizowano w Bibliotece Głównej konferencję naukową nt. „Rola biblioteki akademickiej w rozwoju komunikacji naukowej”. Towarzyszyła ona obchodom jubileuszu 60-lecia utworzenia  Biblioteki Akademii Rolniczej w Szczecinie i Biblioteki Politechniki Szczecińskiej.

- w 2016 r. Biblioteka była organizatorem Naukowej Sesji Środowiskowej Zachodniopomorskiego Porozumienia Bibliotek i SBP: „E-zasoby - kierunki rozwoju”.

- w 2017 r. w Bibliotece Głównej zorganizowano seminaria:

*„Otwarty dostęp w publikacjach – konieczność, czy wybór? Czas na zmiany” (wydarzenie regionalne we współpracy z RCIiTT, kwiecień);

*„Wypożyczalnie międzybiblioteczne – jaka przyszłość?” (wydarzenie ogólnopolskie, wrzesień).

- w 2018 r. Biblioteka Główna we współpracy z Regionalnym Centrum Innowacji i Transferu Technologii ZUT zorganizowała w dniach 17-18 września 2018 r. seminarium na temat: „Otwarta nauka w pigułce” oraz warsztaty „Otwieranie danych badawczych”. Spotkania miały charakter regionalny.

- w czerwcu 2019 r. Biblioteka Główna ZUT była organizatorem Naukowej Sesji Środowiskowej Zachodniopomorskiego Porozumienia Biblioteki i SBP pod hasłem: „Biblioteka – nowe wyzwania”. Sesja połączona była z obchodami 10–lecia działalności Biblioteki Głównej ZUT.

Biblioteka bez barier

W ostatnich latach duży nacisk kładzie się na umożliwienie korzystania z infrastruktury bibliotek przez osoby niepełnosprawne. Budynek Biblioteki Głównej ZUT od początku był dostosowany do korzystania przez osoby poruszające się na wózkach (m.in. winda, poziome ciągi komunikacyjne). W ostatnich kilku latach sukcesywnie wprowadzane są  dodatkowe funkcjonalności.

Biblioteka Główna ZUT w Szczecinie dysponuje obecnie następującymi udogodnieniami dla osób z niepełnosprawnościami:

• miejsce parkingowe (od ul. Ku Słońcu);
• 2 toalety (parter i pierwsze piętro);
• winda wyposażona w sygnalizację świetlną przyjazdu i dźwiękową otwierania drzwi oraz przyciski  posiadające oznaczenia w alfabecie Braille`a;
• 4 dostosowane stanowiska komputerowe: ergonomiczne fotele, biurka z regulacją wysokości, Big Track - powiększona mysz komputerowa, dodatkowa klawiatura dla osób słabowidzących, słuchawki;
• oprogramowanie: iZoom - program powiększający z mową (licencja dla 2 stanowisk);
• możliwość wstępu z psem asystującym;
• 3 pętle indukcyjne dla osób niedosłyszących na stanowiskach obsługi w: Wypożyczalni, Czytelni, Informatorium;
• opcja wyboru niskiej skrytki przy korzystaniu z książkomatu;
• powiększalnik z opcją mowy – ReadDesk;
• oznaczenia wejść do budynku i jego pomieszczeń w alfabecie Braille'a;
• wideotłumacz języka migowego,
• dostępna strona internetowa zgodnie z Deklaracją dostępności.

Biblioteka jako trzecie miejsce

Po pandemicznej przerwie zauważyliśmy wzmożone zainteresowanie wykorzystania biblioteki jako miejsca spotkań. Po ponownym otwarciu galerii SUPLEMENT odnotowano znaczący wzrost zainteresowania prezentacją prac przez artystów indywidualnych oraz zrzeszonych w różnych organizacjach. W 2023 r. w galerii zorganizowano 8 wystaw.

W dniach 21-22 października 2023 r. odbył się w Bibliotece Głównej cykl imprez w ramach festiwalu komiksu i popkultury BETON organizowanego przez Stowarzyszenie POP-ART.

Na stałe zagościła u nas Akademia Przyszłości, która w naszej bibliotece organizuje zarówno inaugurację roku, jak i Galę sukcesów.

Od grudnia 2023 r. Stowarzyszenie Społeczna Przestrzeń cyklicznie, co miesiąc, organizuje w Czytelni spotkania z planszówkami „Let’s meet”.

Kontynuowana jest współpraca ze Szczecińskim Klubem Azji (spotkania, prelekcje).

Okazją do spotkań są też liczne imprezy organizowane w ramach Tygodnia Bibliotek. Oprócz tradycyjnych wystaw, warsztatów i prelekcji organizowane są również wycieczki do ciekawych miejsc na Wydziałach ZUT. W 2024 r. odbyło się 48 imprez o charakterze otwartym.

Podsumowanie i plany na przyszłość

Warsztat informacyjny współczesnej biblioteki zmienia się. Nowoczesne narzędzia cyfrowe umożliwiają bardziej efektywne zarządzanie zasobami bibliotecznymi oraz ułatwiają procesy wyszukiwania i analizy informacji. Zmieniają się również nawyki czytelników. Chętniej korzystają ze źródeł elektronicznych, a bibliotekę traktują bardziej jako miejsce spotkań niż miejsce do nauki. Wyjątek stanowi praca w grupach. Sale do pracy grupowej nadal cieszą się popularnością.

W związku z oczekiwaniami czytelników chcielibyśmy zapewnić im jak najbardziej komfortowe warunki w bibliotece. Planujemy częściową wymianę mebli, które zapewnią większy komfort użytkowania. Dotyczy to czytelni oraz galerii. Nastąpi również instalacja klimatyzacji w salach dydaktycznych (komputerowa i wykładowa). W planach jest remont sanitariatów oraz przeniesienie Pracowni Zasobów Cyfrowych do innego pomieszczenia. Zamierzamy również zmienić system biblioteczny oraz system zabezpieczenia zbiorów. Nową dekadę działalności rozpoczynamy z nadzieją na realizacje powyższych planów.